Görəsən, biz hara gedirik?

Görəsən, biz hara gedirik?
Oxunma sayı: 56

Seymur Baycan

Şəkildə gördüyünüz bu canlının adı Kokodur. Koko 4 iyul 1971-ci ildə anadan olub. O, mindən artıq işarəni, iki mindən artıq ingilis sözünü başa düşür. Koko həmçinin kədərini, istəklərini, hətta narazılığını ifadə etməyi, zarafatlaşmağı bacarır. Lakin Kokonun çatışmayan bir cəhəti vardır. Koko sual verməyi bacarmır! 

Burdan belə bir nəticə çıxarmaq olar ki, həqiqətən də insanın həm özünə, həm də ətrafdakılara, yaşadığı ölkəni idarə edənlərə sual vermək bacarığının, belə bir imkanının olması çox böyük bir nemətdir.  Suallar isə zamandan, məkandan, ovqatdan asılı olaraq müxtəlif cürə ola bilər.  Mən niyə yaşayıram? Həyatımın mənası nədi? Bəşəriyyət, insanlıq üçün bir faydam varmı? Mənim həyat və fəaliyyətim nə qədər əhəmiyyətli, nə qədər əhəmiyyətsizdi? Görəsən biz hardan gəlib, hara gedirik?  Həyatım boyu necə ağac əkmişəm? Həyatda tutduğum mövqe nə qədər ədalətlidir? Yaltağammı? Görməmişəmmi? Övladlarıma verdiyim tərbiyə nə qədər doğru tərbiyədir? Hobbim varmı?  Və sairə və ilaxır…    

İki ay əvvəl bir tədbirdə iştirak etdim.  Almaniyadan  Cənubi Qafqaza bir dəstə adam gəlmişdi.  Dəstədə təxminən 50-60 adam olardı. Çoxu da yaşlı adamlar idi. İnanın, aralarında elə yaşlıları vardı ki, çətinliklə, bəziləri güclə hərəkət edirdilər. Əlləri, başları əsirdi. Kobud desək, bir ayağı o dünyadadı, amma yenə də gəzir, baxır, oxuyur, öyrənir, tanış olur. Almaniyadan gəlmiş dəstə qafqazlı yazıçılarla,  rəssamlarla, bəstəkarlarla görüşürdülər. Yəni təkcə kabab, xəngəl yeməyə, çaxır içməyə gəlməmişdilər, səyahətlərində ən başlıca məqsəd qafqazlı yazıçılarla, bəstəkarlarla, rəssamlarla tanış olmaq idi. Bəndəniz də bu görüşlərdən birində iştirak etdi. Ədəbiyyata necə gəlməyim, nədən yazmağım, mənsub olduğum xalqın nəsr ənənəsi, ədəbiyyatı haqqında danışmalı idim. Kifayət qədər obyektiv danışmağa çalışdım. Görüş üçün nəzərdə tutulmuş vaxt bitdi. Dedim ki, vaxtımız bitdi, amma problem yoxdu, kimin sualı varsa bildiyim qədər cavab verə bilərəm. Beləliklə, bu yaşlı adamlar əllərin yuxarı qaldıraraq suallarını verməyə başladılar. Sualların çoxu sovet dövrünə, sovet ədəbiyyatına, sovet dövründə tərcümə olunmuş əsərlərə aid idi. Görüş daha iki saat davam etdi. Bir qram da yorulmadım. Beş saat da danışa bilərdim. Çünki diqqətlə dinləyirdilər, maraqlı suallar verirdilər. Divarla, daş –kəsəklə  deyil, sual verməyi, dinləməyi bacaran, həqiqətən də maraqlanan insanlarla söhbət etdiyini hiss edəndə niyə yorulmalısan ki? Görüşdə bir qadın soruşdu ki, müasir alman ədəbiyatı haqqında nə qədər məlumatınız var. Bir-iki ad çəkdim, amma etiraf etdim ki, müasir alman ədəbiyyatı haqqında məlumatım səthidir. Həmin qadın görüşdən sonra bir vərəqə bir neçə cavan alman yazıçısının adını yazıb mənə verdi. Yəni yaşlı bir qadın klassika öz yerində, müasir ədəbiyyatlarından da xəbərdar idi.  Sözüm onda deyil. Sözüm ondadır ki, bu yaşlı insanlar, bəşəriyyətə neçə -neçə dahi bəstəkar, filosof, yazıçı  bəxş etmiş, yüksək elmi -texniki tərəqqiyə nail olmuş mədəni, sivil  bir xalqın nümayəndələri, əllərini qaldırıb üçüncü bir ölkənin hələ düz-əməlli bir uğur qazana bilməmiş  yazıçısına sual vermək istədiklərini bildirəndə, parallel olaraq  beynimdə elə hey  bir suala cavab tapmaq istəyirdim. Görəsən onların yaşıdları, bizimkilər nəylə məşğuldurlar?  Burda verilən suallar və cavablar, səsləndirilən fikirlər, burdakı söhbətlər onları maraqlandırırmı? Görəsən, Azərbaycanda 50-60 nəfər yaşlı insan bir məkana yığışıb onlardan  20, 30, 40 yaş balaca bir insana bir saat, bir saat yarım qulaq asmağa özlərində həvəs və səbir tapa bilərlərmi? Taparlar. Yalnız bir  şərtlə. Həmin adam onlardan pullu , ya da vəzifəcə üstün olmalıdı. Əks təqdirdə niyə özlərindən balaca bir adama qulaq assınlar. Onların həyat fəlsəfəsinə, daxili və xarici dünyalarına, təbiətlərinə  istinad etsək bu onlara hansı faydanı verə bilər? Heç bir fayda verə bilməz. Əgər vəzifəcə onlardan üstün deyilsənsə axı  sən nədən danışa bilərsən ki, onlar üçün maraqlı olsun? Ədəbiyyatdan? Yoxsa musiqi tarixindən? Tarixdən? Bəlkə fəlsəfədən? Heç nədən. Elə bir mövzü yoxdu. Sən elə mövzuya girməyə başlayanda biri qalxacaq ayağa və deyəcək ki, bilirsən necədi, mən o vaxt Yessentukidə olanda…  Dalınca da elə bir absurd, elə bir surrealist əhvalat danışacaq ki, günlərlə özünə gələ bilməyəcəksən.

Dünyanın düz vaxtı bir proyektdə iştirak edirdim. Ona görə dünyanın düz vaxtı yazıram ki, o zaman hələ bütün xarici təşkilatları Azərbaycandan qovmamışdılar. Bu günün şərtlərindən baxanda həmin günlər çox uzaq görünür. Biz Azərbaycanın müxtəlif rayonlarında, şəhərlərində yaşadığımız regionun, mənsub olduğumuz  xalqın  problemlərinə uyğun sənədli filmlər göstərirdik və filmlərdən sonra müzakirələr təşkil edirdik. Doğurdan da filmlərin hamısı gözəl, kefiyyətli, düşündürücü filmlər idi. Məsələn, bir filimin mövzusun yazım mənzərə sizə aydın olsun.  Üçüncü ölkələrdən birinin vətəndaşı olan bir qadın illərlə İsraildə xadimə, evlərdə qulluqçu, dayə işləyərək evə, ata-anasına, övladlarına  pul göndərirmiş. Qadın qəribçilikdə çox əziyyət çəkib. Neçə il ailəsindən ayrı qalıb. Geri qayıdanda övladları ilə ünsiyyət qurmaqda problemlər yaşayıb. Yaşı ötüb. Təzədən həyat qurmaq onun üçün artıq gecdi. Ən dəhşətlisi odur ki , qadının illərlə göndərdiyi pulla ata-anası yekə bir ev tikmək istəyiblər. Bünövrəni o qədər böyük götürüblər ki, indi evi tikib başa çatdırmaq mümkün deyil.  Ev qalıb yarımçıq, bir qadının da həyatı rəsmən məhv olub. Təfərrüata girmirəm ,başa düşən düşdü, düşməyənə  altı cild əsər yazsan da xeyri yoxdu.  Filmdə qaldırılan problem tanış problemdir elə deyilmi? Azərbaycanda yüzlərlə, minlərlə belə oxşar talelər var. Nə qədər adam ömrün qürbətdə çürüdüb. Yekə bir ev tikmək istəyib. Evlərin çoxu yarımçıq qalıb, tikilib başa çatanlarda da adam yaşamır.  Belə baxanda adamlarımız bu filmin müzakirəsində aktiv iştirak etməli idilər. Çünki problem onlara tanışdı, öz problemləridi. Amma etmirdilər,  həvəs göstərmirdilər. Müzakirədə iştirak edənlər də öz düşüncələrin, fikirlərin ifadə etməkdə çətinlik çəkirdilər. O müzakirələrdə necə əcaib-qəraib fikirlər, münasibətlər eşitdim onu bir ALLAH bilir.  

Yadımdadı N. rayonunda yuxarıda məzmununu yazdığım filmi nümayiş etdirib sonra müzakirə aparanda bir kişi ədəb-ərkanla qalxdı ayağa və belə bir fikir söylədi : “Tarixən məlumdur ki, qadında analıq hissi kişilərə nisbətən daha güclü olur”. Özü də bu adam adi bir adam deyildi. Allah qoymasa, güya  rayon  ziyalılarından biri idi.   N. şəhərində isə müsəlman şərqində qızların təhsil problemindən bəhs edən bir filmi göstərib müzakirələrə başlamaq istədikdə bir kişi ayağa qalxıb dedi ki , bunun əvəzinə bizə “Nu poqodi”ni göstərsəydiniz daha maraqlı olardı. Belə əcaib-qəraib fikirlərə gülmək də olmurdu. Necə güləsən? Həqiqətən də baxırdım ki,  doğurdan da bu adamlar üçün  göstərdiyimiz filmlər  sadəcə maraqlı deyil. Maraqlı deyil, vəssalam! O zaman “maraqlı” ola bilərdi ki, gərək orda ön sırada  mütləq icra başçısı, ya da polis rəisi, prokuror oturaydı.   

***

Diqqət etmişəm bizim valideynlər uşaqlarla az danışırlar. Uşaqların suallarına cavab vermək istəmirlər. Əslində uşağın sual verməsi çox yaxşı bir şeydir. Hər şey sualla başlayır. Sual nə qədər kəşflərə və icadlara səbəb olubdur, sual nə qədər tərəqqiyə təkan veribdir. Bizim valideynlərin çoxu ən yaxşı halda uşağın verdiyi suala “böyüyəndə özün biləcəksən” cavabı verirlər. Bir tərəfdən də fikirləşirsən; axı özləri nə bilirlər ki, uşağa nədən danışacaqlar? Gərək insan özü bir şey bilsin ki, uşağa da nəsə öyrətsin, nədənsə danışsın.  

Bir dəfə  metroda getdiyim zaman bir ana qapıya söykəmiş uşağına irad bildirdi. Dedi ki, qapıya söykənmə, qapı qəflətən açılar yıxılarsan. Qatar "Nizami" stansiyasıyla "28 may" stansiyalarının arasında dayanmışdı. Ananın övladına dediyi sözləri aydın eşitdim. Düşündüm ki, ilahi, sənə şükür, deyəsən bunlar öz uşaqları ilə danışmağa başlayıblar. Amma qadın uşağa irad bildirməklə qane olmadı. Qapının açılacağı və uşağın tunelə  düşəcəyi təqdirdə uşağı gözləyən aqibəti, baş verə biləcək hadisəni elə qanlı boyalarla, elə manyakal tərzdə, elə sadistcəsinə  təsvir etdi ki, ətim ürpəşdi. Danışmasaydı bundan min dəfə yaxşı idi.    

P.S.: Yazını bitirdikdən sonra başqa bir mənbədən Kokonun sual verməyi bacardığını öyrəndim. 

Qaynar.info


Daha tez məlumatlanmaq üçün yeni Facebook səhifəmizi