Beynəlxalq Çay Günü münasibətilə “Euronews”un jurnalisti Nadira Tudor Azərbaycana səfər edərək ölkəmizin çoxəsrlik çay və mürəbbə mədəniyyətindən, habelə bu zəngin ənənənin insanların gündəlik həyatındakı fəlsəfi rolundan bəhs edən reportaj hazırlayıb.

“Qafqazinfo” xəbər verir ki, müəllif reportajda Azərbaycanda çayın sadəcə sıradan bir içki, yaxud sərinləşdirici vasitə olmadığını, həm də milli kimliyin ayrılmaz tərkib hissəsi olduğunu vurğulayıb.

Reportajda Azərbaycandakı çay ritualları, armudu stəkanın elmi və praktiki tərəfləri, eləcə də mürəbbə hazırlanmasının çətin sirləri ən xırda detallarına qədər işıqlandırılıb.

Jurnalist qeyd edir ki, Azərbaycanda hər hansı bir süfrəyə hər şeydən əvvəl mütləq çay gəlir:

“Burada “çay” insanlara sadəcə susuzluğu yatırmaq üçün təklif olunmur, o, bütöv bir sosial nizamın qurucusudur. Yerli sakinlər həyatın az qala bütün mühüm hadisələrini çayla əlaqələndirirlər. Çay hər bir söhbətdən əvvəl gəlir, işgüzar danışıqlarda mühüm vasitəçilik rolunu oynayır, kədərli anlarda insanın qəmini yüngülləşdirir və gecə yarıyadək uzanan səmimi söhbətlərə dayaq olur. Azərbaycanda çaysız bir süfrə arxasında əyləşmək tamamilə qeyri-adi və qəbulolunmaz bir hal hesab edilir”.

Reportajda çayın süzüldüyü qabın – zərif çaydanın və onun əvəzolunmaz tərəfdaşı olan armudu stəkanın unikal quruluşuna xüsusi diqqət yetirilib:

“Bu stəkanın dar beli və yuvarlaq geniş oturacağı heç də təkcə vizual və dekorativ gözəllik üçün nəzərdə tutulmayıb. Bunun çox ciddi praktiki səbəbləri var. Stəkanın xüsusi forması istiliyi alt hissədə konsentrasiya edərək çayın daha uzun müddət isti qalmasını təmin edir. Eyni zamanda, stəkanın yuxarı kənarları çayı rahatlıqla qurtumlamaq üçün kifayət qədər tez soyuyur. Həmçinin, bu stəkan quruluşuna görə barmaqlar arasında çox rahat və təbii şəkildə oturur”.

“Azərbaycan çay dəsgahının ən heyrətamiz tərəfi isə şübhəsiz ki, mürəbbələrdir. Kiçik, əksərən büllur qablarda təqdim olunan bu təamlar vitraj şüşələri kimi parıldayır. Meyvələrin necə kəsilməsi və onlara necə forma verilməsi inanılmaz dərəcədə mürəkkəb bir sənətdir. Çiyələk, armud, ərik və xüsusilə qoz mürəbbəsi bişirilərkən meyvələr heç bir şəkildə dağılmır, öz bütöv strukturunu və formasını saxlayır. Bu mədəniyyətə yad olan əcnəbilər üçün belə bir metod əsl heyrət doğurur”, – deyə jurnalist qeyd edib.

Burada jurnalist mühüm bir fərqi qeyd edib:

“Bu, çörəyə çəkilən adi cemlərdən deyil. Azərbaycanda mürəbbə əsla çayın içinə tökülüb qarışdırılmır və ya çörəyin üzərinə çəkilmir. Burada xüsusi bir ardıcıllıq və qayda var: əvvəlcə kiçik bir qaşıq mürəbbə dadılır, dərhal ardınca isə isti çaydan bir qurtum alınır. Beləliklə, ağızda şirinliklə çayın acılığı qarşılaşır və tərəziyə qoyulmuş bilərəkdən bir balans yaradılır. Şirinlik çayda əridilib yox edilmir, əksinə, nəzarətdə saxlanılır.

Burada şəkər tərəzi ilə yox, instinktlə, bişmə vaxtı xronometrlə (Saniyəölçən) deyil, təcrübə ilə ölçülür”.

Müəllif bildirir ki, çayın şirinliklə içilməsi ənənəsi əslində regionun digər ölkələrində də var:

“Məsələn, İranda qənd qurtumlar arasında dildə yavaş-yavaş əridilir. Türkiyədə çay daha çox müxtəlif xəmir xörəkləri və səhər yeməyi süfrəsi ilə gəlir. Rusiyanın bəzi bölgələrində isə uzun söhbətləri “varenye” (mürəbbə) müşayiət edir. Lakin Azərbaycanda bu ardıcıllıq tamamilə fərqlidir və toxunulmazdır.

Mürəbbələrin vizual gözəlliyi də bu ritualın estetik tərəfidir. Satışda olan sənaye üsullu cemlərdən fərqli olaraq, burada meyvə bütöv qalmalıdır. Çiyələyin forması, armudun zərif əyrisi mütləq qorunmalıdır. Xüsusilə qoz mürəbbəsi tam fərqli diqqət və vaxt tələb edir, çünki meyvə o unikal teksturasını və dadını verənə qədər dəfələrlə xüsusi emaldan keçir”.

Sonda qeyd olunub ki, dünyanın müxtəlif mədəniyyətlərində çay hər zaman qonaqpərvərlik və sosial nizamın simvolu olub.