Pənah Hüseynin “Qafqazinfo”ya müsahibəsi

- Milli Məclisdə olanda Sizi tez-tez görə bilirdim. 2010-cu il parlament seçkilərindən sonra haradasınız?
- Mən 2005-ci il parlament seçkilərinə qədər nə ilə məşğul olurdumsa, indi də onunla, siyasətlə məşğulam.

- Belə demək olarsa başınızı Müsavatda qatırsınız...
- Əvvəla “baş qatmaq” ifadəsi ilə razılaşmıram. Verdiyiniz sual müsahibiniz yox, sizin haqqınızda pis fikir yarada bilər.

- Ola bilər kobud səslənsin, amma mən o baxımdan dedim ki, adamın konkret bir rəsmi işi, məsuliyyət daşıdığı fəaliyyəti olmayanda...
- Rəsmi iş deyərkən... Sizin neçə yaşınız var?

- 32 yaşım var. Mən iş deyəndə, elə işləməyi nəzərdə tuturam...
- Əgər siz maaşlı iş nəzərdə tutursunuza, hazırki fəaliyyətimə görə maaş almıram. Fəaliyyətimiz sırf dövlət qulluğu, yaxud hansısa kommersiya, Qeyri Hökumət Təşkilatı sahəsində fəaliyyət olmasa da hesab edirəm ki, peşəkar fəaliyyətdir, peşəkar siyasətlə məşğulam. Konkret harada çalışdığıma gəlincə siyasi mənsubiyyətimə görə, Azərbaycan Xalq Partiyasının sıravi üzvüyəm. Daha çox hazırda seçkilərdən sonrakı dönəmdə İctimai Palatanın yaradılmasına və fəaliyyətində iştirak etmişəm. İctimai Palatanın Koordinasiya Şurasının üzvüyəm və Təhlükəsizlik və Müdafiə Komissiyasının koordinatoruyam.

- Məmnunsunuz?
- Mən faydalı iş gördüyümün qənaətindəyəm. Siyasi müxalifətdə olaraq bu gün indiki avtoritar, antidemokratik və antiinsani situasiyanın dəyişdirilməsi istiqamətində fəaliyyət göstərirəm və bundan məmnunam. Əlbəttə ki, əbədi olaraq müxalifətdə qalmaq fikrimiz yoxdur. Ən tez bir zamanda köklü dəyişikliklərin nəticəsi olaraq iqtidara gəlməyi planlaşdırırıq və təbii ki, o zaman daha məmnun olaram.

- Pənah bəy, Azərbaycan siyasətində barmaqla sayılacaq insanlar var ki, onlar həmişə səmimidirlər. Bu, gəlişi gözəl ifadə deyil, mənim tam ciddi, jurnalist fikrimdir.
- Mən yüzdə-yüz səmimi danışıram. Hansı ifadəmdə qeyri-səmimilik görmüsünüz?

- Qeyri-səmimilik görmədim. Yəni demək istəyirəm ki, səmimi olduğunuzu bilirəm, o mənada deyirəm ki, axı adam nə qədər “gəlməyi planlaşdırırıq” deyər. İyirmi ildir gəlməyi planlaşdırırsınız, ancaq alınmır, o mənada...
- Əvvəla bu, canlı bir fəaliyyətdir. Biz siyasi cəhətdən canlıyıq. Bu, öz hədəfinə, nəticəsinə doğru yönəlmiş bir fəaliyyətdir. Lakin 20 il ərzində bu situasiyanı dəyişmək mümkün olmayıbsa... Baxmayaraq ki, dəfələrlə belə bir şanslar yaranıbdır. Məsələn, 2000-ci il parlament seçkilərində çoxpartiyalı əsasda Müsavat Partiyası qalib gəlmişdi. İndiki rejim məcbur olub proporsional seçki sistemini ümumiyyətlə ləğv etmişdi. Mən əminəm və biz bunu sənədlərlə də sübut etdik ki, 2003-cü il seçkilərində də müxalifətin namizədi İsa Qəmbər qalib gəlmiş, lakin hakimiyyət zəbt edilmişdi. Ondan sonra Azərbaycanda minimum demokratik standarta yaxın seçkilərin keçirilməsi situasiyası yoxdu. Hesab edirik ki, Azərbaycanın siyasi inkişafında müəyyən mərhələ başa çatıb və bizim təhlillərimizə görə, ilk dəfədir ki, 1993-cü ildən sonra Azərbaycanda demokratik dəyişikliklərin olması üçün həm iç dinamiklər, həm beynəlxalq situasiya əlverişli vəziyyət yaradıb. 80-ci illərin sonu 90-cı illərdən sonra Azərbaycanda ilk dəfədir ki, demokratikləşmə hər iki prosesin üst-üstə düşməsi ilə müşahidə olunur. Bayaq qeyd etdim ki, 2003-cü il seçkilərində indiki iqtidarın hakimiyyətinin qorunub saxlanmasında kifayət qədər nüfuzlu xarici qüvvələrin rolu oldu. Digər tərəfdən də xarici amillər Azərbaycanda dəyişikliklərə böyük maraq göstərmədi. Son dövrdə, 2010-cu illərin sonundan başlayaraq, demokratikləşmənin ikinci dalğası başlayıb. Daha çox bizim regionun sərhədlərində başlayan prosesdir. Lakin təhlillər də göstərir ki, bunun keçmiş postsovet məkanını da əhatə etməsi kifayət qədər ehtimal olunan məsələlərdəndir. Təbii ki, burada hər bir cəmiyyətin özünün daxili potensialı, demokratiya istəyi və avtoritarizmə qarşı müqavimət gücü ciddi həlledici rol oynayacaqdır. Hesab edirik ki, belə amillər Azərbaycanda vardır. Hətta bir çox ölkələrdən, cəmiyyətlərdən daha açıq şəkildə bu ortadadır. Bir tərəfdən Azərbaycanda çox güclü gənclik hərəkatı formalaşmaqdadır. Bu gənclərin böyük əksəriyyəti Azərbaycanın müstəqillik dövründə böyümüş gənclərdir. Bunlar indiki çağırış siyasəti mədəniyyətinin dəyərləri, tələbləri ilə çıxış edirlər. Bu gün onların sayı minlərlədir və kütləviliyin artmağı gözləniləndir. Keçmiş postsovet məkanında ən güclü gənclik hərəkatlarından bir Azərbaycandadır.

İkincisi, ilk dəfədir ki, Azərbaycan ziyalı elitasının çox görkəmli, hər biri öz sahəsində bir nömrə olan şəxsləri konkret olaraq indiki iqtidara protest mövqelərini ortaya qoyublar. Bu haqda son dövrlər çox danışılıb, amma mən qeyd etməyi lazım bilirəm. Məsələn, Rüstəm İbrahimbəyov keçmiş SSRİ-nin ziyalı elitasına daxil olan Azərbaycan xalqının içərisindən çıxan yüksək səviyyəli, “Oskor” mükafatı almış ziyalıdır, kinodramaturq, ssenaristdir. Azərbaycanda hazırda onunla bu sahədə müqayisə olunacaq yaşayan bir xadim yoxdur. Tənqidçilərin olmasına baxmayaraq, hamı tərəfindən qəbul olunur ki, bu gün yaşayan şairlər içərisində ən böyüyü Ramiz Rövşəndir. Monoqrafiyaları Harvard universitetində, yaxud Rusiyanın, Türkiyənin böyük nəşriyyatları tərəfindən nəşr edilən, Azərbaycan tarixini dünya tarixi elminə konseptual şəkildə daxil etmiş Cəmil Həsənli ilə müqayisə olunacaq humanitar sahədə başqa bir alimimiz yoxdur. Rafiq Əliyev bu gün yaşayan, dəqiq elmlər sahəsində ən görkəmli alimimizdir. Yaxud Əkrəm Əylisli, mənə gəlir ki, Azərbaycan nəsrinin bir nömrəli yazıçısıdır.

- Bütün “bir nömrə”lər sizin yanınızdadır...
- Xeyr. Bizim yanımızdadır ifadəsini işlətməyək. İlk dəfədir Azərbaycan tarixində bu səviyyədən olan ziyalı elitası mövcud situasiyaya qarşı çıxır, artıq belə davam etməz deyir, iqtidara öz etirazını bildirir. Hətta 80-ci illərin sonu 90-cı illərin əvvəllərində də belə bir hal müşahidə olunmamışdı. Nəhayət, Azərbaycanda ən ciddi inkişaf etmiş vətəndaş cəmiyyəti təşkilatları var. Bunlar beynəlxalq miqyasa çıxmaq üzrədir. Onu da etiraf etmək lazımdır ki, keçmiş SSRİ məkanında, 80-ci illərin sonu, 90-cı illərin əvvəllərindəki demokratik inqilabları etmiş siyasi müxalifətin ən güclü dəstələrindən biri saxlanılmaqdadır. Eyni zamanda, diqqət etsəniz görərsiniz ki, heç vaxt olmadığı qədər Azərbaycandakı vəziyyət dünya mediasının, yaxud ayrı-ayrı güclü dövlətlərin, qlobal, regional proseslərə yön vermək imkanı olan dövlətlərin diqqət mərkəzindədir. Ona görə də, bu iqtidar ya öz siyasətini dəyişdirməlidir, ya da bu iqtidarın özü dəyişdirilməlidir. Vəziyyətin bu şəkildə davam etməsinin qeyri-mümkün olması hətta iqtidar, onun ayrı-ayrı nümayəndələri, məmurları, bu hakimiyyət dövründə xeyli kapital toplamış və bir növ korrupsiyalaşmış, defektlə doğulmuş şəkildə olsa da, formalaşmaqda olan burjuaziyanın nümayəndələrinə məlumdur.

- Belə demək mümkündür ki, Siz son 20 ildə hakimiyyətə bu qədər yaxın olmamısınız?
Proseslərin adının qoyulması, onların sözlərlə ifadəsi çox mühümdür. Ona görə də, məncə Azərbaycanda demokratikləşmə, xalq tərəfindən seçilən hakimiyyət şansı 2003-cü ildən bəri heç vaxt bu qədər real olmamışdır. Mən əminəm ki, mənim təmsil etdiyim siyasi düşərgə həqiqətən azad, ədalətli seçkilər olacaqsa...

- Olmayacaqsa?..
- Bu azad, ədalətli seçkilər təbii ki, öz-özünə olmayacaq. Qeyd etdiyimiz proseslərin əsas hədəflərindən biri belə bir situasiyanın yaradılmasından ibarətdir. Olmasa Azərbaycanda dəyişikliklərin başqa variantları ehtimalı da var. Əgər hakimiyyət dəyişməsə onu dəyişdirəcəklər. Yəni indiki iqtidar bizim təklif etdiyimiz demokratik “Avtoritarizmdən demokratiyaya keçidin yol xəritəsi” tipli islahatlar proqramını qəbul etməsə, yaxud özü hazırlayıb həyata keçirməsə, o halda Azərbaycanda demokratik inqilab adlandırılan proseslərin getməsi kifayət qədər ehtimal olunandır. Siz deyə bilərsiniz, bu necə olacaq, nə vaxt olacaq, kim tərəfindən olacaq. Lakin inqilabların nə vaxt başladığını bilmək olmur. Yalnız o vaxt bilirsən ki, artıq başlayıb.

- Səhər yuxudan durursan ki, artıq başlayıb.
- İlk baxışda belə görünməsinə baxmayaraq, elm əsridir, sosial proseslərin modelləşdirilməsi heç vaxt bu səviyyəyə olmayıb. Amma bunu konkret demək olmaz, ümumi şəkildə proqnozlaşdırmaq olar. Yaxın gələcəkdə seçkilər olacaq, bilirsiniz. Düzü, mən Azərbaycanda başqa bir modelin tərəfdarlarındanam. 2012-ci ildə ciddi siyasi islahatların keçirilməsini mümkün edən bir situasiyanın yaradılmasını dəstəkləyirəm. İctimai Palata olaraq hələ də Azərbaycanda “demokratiyaya keçidin yol xəritəsi”ndə ifadə olunan model bizim üçün qüvvədədir.

- Yəni məsələnin yumşaq yolla həllini istəyirsiniz?
- Biz bu istiqamətdə fəaliyyətimizi davam etdiririk. Lakin günü-gündən bu variant mümkün olmayacaqsa, əlbəttə ki, 2013-cü il seçkilərinin modeli də İctimai Palatanın fəaliyyətində önəmini artıracaqdır.

- Sizi nikbin görürəm. 2013-cü il müzakirələri artıq mətbuatda aparılır. Artıq İsa və Əli bəy konkret namizədlər kimi irəli sürülür.
- Bizdə bu müzakirələr aparılmır. İctimai Palata hazırda “demokratiyaya keçidin yol xəritəsi”nin modeli üzərində öz fəaliyyətini cəmləşdirib. Bunun siyasi baxımdan iki ən mühüm istiqamətləri göstərilib. Bunlardan biri proporsional seçki sisteminin bərpa olunub yeni parlament seçkilərinin keçirilməsidir. Bizim fikrimizdə köklü demokratik dəyişikliklərin açarı elə bundan keçir.

- - Buna qarşı tərəf cavab verib axı... Bu xəritənin gerçəkləşməsi real deyil.
- Bu sizə elə gəlir. Bundan başqa isə, bizim tələbimiz belədir ki, 2013-cü ildə İlham Əliyev öz namizədliyini irəli sürməməlidir.

- Heç bu da real deyil.
- Siz əlbəttə jurnalist olmaqdan savayı, vətəndaş olaraq da istənilən rəyə malik olmaq hüququnuz var.

- İlham Əliyev 2013-də namizəd olmaması məncə heç müzakirə olunmamalıdır
- Bu islahat xarakterli bir məsələdir. Rusiya kimi bir ölkədə də Putinin “bizim siyasi mədəniyyətimiz, sivilizasiya səviyyəmiz imkan verməz ki, konstitusiyanı dəyişdirək” fikirlərini xatırlayıram. Eyni üslubda, Azərbaycan xalqının demokratik potensialından heç də öndə olmayan Ermənistanda konstitusiyanın şəxsə görə dəyişdirilməməsi faktını ortalığa qoysaq, bu gün Azərbaycana, eyni zamanda iqtidara qarşı xaricdən gələn ən ciddi təpkilərin hakimiyyətin atadan oğula keçməsi məsələsini gündəmə gətirsək, o zaman bu kifayət qədər real olan məsələdir.

- Yəni demək istəyirsiniz ki, ən azı Rusiya varinatı ola bilər?
- Məncə kifayət qədər aydın ifadə etdim. Bu məsələ bəsit və primitiv deyil. Məsələ kifayət qədər ciddi, ideoloji, iqtidarın üzərində düşünməsi lazım gələn məsələdir. O ki, qaldı konkret olaraq bu məsələnin müzakirəsinə, böyük ehtimalla 2013-cü il məsələsi İctimai Palatanın gündəminə ən tezi bu ilin sonu gələcəkdir. Əgər bu vaxta qədər proseslərin inkişafı başqa bir situasiyanı yaratmasa. Tam səmimi deyirəm ki, İctimai Palata bu məsələni müzakirə etməyib, bunun edilməsini isə vaxtında əvvəl hesab edir.

- Sizin fikriniz mənə maraqlıdır.
- İctimai Palatanın mövqeyin formalaşdırıb hazırlayanlardan və onun mövqeyinin tərəfdarlarından biri də mənəm.

- Siz hesab edirsiniz ki, 2013-də yenə də 2003-dəki seçki öncəsi demokratik şərait yarana bilər?
- Onda da demokratik şərait yox idi.

- Hər halda, İsa Qəmbərin müxalifətin namizədi olması və 2003-dəki situasiyanın yenidən yaranması baş verə bilər?
- Mən sizə kifayət qədər aydın bildirirəm ki, 2013-cü il məsələsi ən tezi bu ilin sonu müzakirəyə gələ bilər.

- Mən elə düşünmürəm.
- Sizin elə düşünməmək hüququnuz var.

- Mən hesab edirəm ki, 2013-cü il məsələsi ən azı 2-3 il qabaq müzakirəyə çıxarılmalı idi.
- Siz də bir siyasi fəaliyyətlə məşğul olun və öz fikrinizi ifadə edin.

- Pənah bəy, iqtidar deyir ki, Azərbaycan ən həssas dönəmini yaşayır. Ölkə BMT Təhlükəsizlik Şurasının sədridir, “Evrovision” a ev sahibliyi edir. Bir növ ölkədə hamı qonaq gözləyir. Adətən evdə problem, söz-söhbət olanda deyirlər ki, qoy qonaq getsin sonra danışarıq. Hiss olunur ki, iqtidar da bunu müxalifətdən gözləyir. Lakin müxalifət şəhərin mərkəzində icazəsiz aksiyalarda israr edir. Niyə?
- Siz iqtidarı müşahidə etmisiniz? Nəyi gözləyir?

- Gözləyir ki, siz aksiyalar keçirməyəsiniz.
- Əgər iqtidar həssas dönəmin olduğunun fərqindədirsə, bir il əvvəl həbs olunmuş insanları azad etsin. Açıqcası, onların özlərinə, cəmiyyətə də məlumdur ki, irəli sürülən ittihamlar əsassızdır. Biz həmin məhkəmələrdə olduq məhkum olunan şəxslərə qarşı bir polis işçisi, vətəndaş olmaqla bir nəfər ifadə vermədi ki, Arif Hacılı başda olmaqla, hər hansı birinin cinayət əməli kimi təsvir olunan hərəkəti olub. Əlbəttə bunlar əvvəldən hazırlanmış provokasiya idi. O vaxt ərəb ölkələrində baş vermiş hadisələrdən təşvişə düşmüşdülər. Bunu bir növ göz qorxutmaq, gedən proseslərin qarşısını almaq üçün əməliyyat kimi həyata keçirmişdilər. Artıq bir ildir ki, həmin şəxslə həbsdədir. Onların azad olunması məsələsində inad etmək, sizin qeyd etdiyiniz həssas dönəm məsuliyyətinin ən çox üzərinə düşdüyü iqtidar niyə nəzərə almır? Əgər dəfələrlə ayrı-ayrı İctimai Palatanın rəhbərliyinə daxil olan şəxslər, o cümlədən mənim tərəfindən, Müsavat Partiyasının, AXCP-nin rəhbərliyi tərəfindən ifadə olunub ki, həmin şəxslərin azad olunması istənilən formada mümkündür. İstər əfv, istər məhkəmə, istərsə də şərti olsun. İctimai Palata da “Evrovision” dönəmində hər hansı kütləvi aksiya keçirməmək məsələsini müzakirə edə bilər. Daha açıq desək, keçirməyə bilər. Ölkədə çal-çağır baş verir və dünyanın, BMT-nin, ATƏT-in ekspert təşkilatları olan nüfuzlu hüquq müdafiə təşkilatları tərəfindən vicdan məhbusu hesab edilən 14 üzvümüz içəridədir və 100-ə yaxın da başqa siyasi məhbuslar həbsdədir. Siz necə qəbul edirsiniz, bizim vicdanımız, şərəfimiz necə yol verə bilər ki, deyək ki, Azərbaycanda guya nə avtoritarizm, diktatura, nə haqsız-ədalətsiz hökmlər olub, içəridə heç nədən cəzalandırılıb repressiyaya məruz qalan insanlar yoxdur. Mən özüm-özümə necə baxa bilərəm ki? Bu tədbirin Azərbaycanda keçirilməsinə qarşı çıxmayaraq, çağdaş mədəniyyətin bir elementlərindən biri hesab edərək, Azərbaycanda belə bir tədbirin keçirilməsinin dövlət maraqları üçün istifadə olunmasının tərəfdarıyıq. Boykota çağırmayaraq, eyni zamanda onu bildirmişik ki, bizim siyasi, vicdan məhbusları içəridədirlərsə biz bunu diqqətə çatdırmalıyıq. Azərbaycan barədə olan həqiqətin bir hissəsi də budur. Bu insanlar nə etmişdir və onların içəridə qalmalarının səbəbi nədir ki, hətta bu, dediyiniz maraq və mənafeyə üstün gəlir. Deməli, burada çox mühüm məsələ vardır. Axı bu insanlar adam öldürməyib, oğurluq etməyib, insanların şəxsiyyətinə təcavüz etməyib. Bunlar azadlıq və istefa deyiblər. Məsələnin bizim üçün əhəmiyyətini başa düşmək üçün iqtidarın inadının üzərində durmaq lazımdır. Düzdür, deyirlər ki, bu birinci şəxsin xarakterindən irəli gəlir. Birinci şəxs inad, təzyiqlər edir. Bu birinci şəxs hansısa təşkilatın, partiyanın birinci şəxsi olsa, başqa məsələ. Dövlətin birinci vəzifəli şəxsinin xarakteri belədirsə, bu dərindən düşünüləsi məsələdir. Mənim qənaətimcə bu xarakterdən irəli gəlmir. Çox ciddi siyasi məsələdir, bu avtoritarizm və demokratiya arasında gedən mübarizənin çox ciddi düyün nöqtələrindən biridir. Bizim mövqeyimizi, geri durmamağımızı da başa düşmək lazımdır.

- Yəni belə bir düşüncə həqiqətən də var ki, ölkənin birinci şəxsi onunla və Azərbaycan dövləti ilə təzyiq, zor, tələb dilində danışılmasını sevmir, qəbul etmir. Bu özünü konkret faktlarla da göstərib. Həbsdə olan bəzi şəxslərin buraxılması uzun illər tələb edilsə də, onları yalnız birinci şəxsə əfv ərizəsi yazandan sonra bağışlayıblar.
- Mən bu fikri kifayət qədər sadəlövh hesab edirəm. Əvvəla elədirsə də çox pis, yaxşı hal deyil. Bizimlə zor dilində danışırlar axı. Torpağının 20%-i işğal altında olunan bir şəraitdə bu məsələ inandırıcı görünmür.

- Bu məsələdə ən sərt bəyanatları elə prezidentin dilindən eşidirik...
- Bəyanatları eşidirsiniz. Məşhur bir lətifə var, sizə danışardım, sadəcə...

- Bəlkə zaman, məkan məsələsi var. Müharibə ciddi məsələdir, özünüz bilirsiniz.
- İyirmi faiz torpaq məsələsində güzəştə getmək olar, amma təxminən bir neçə 10 nəfərin həbsi məsələsində bu ölüm-qalım məsələsidir? Mən əslində belə düşünmürəm. İqtidarın bu məsələdə bu cür dirəniş göstərməsi təsadüfi deyil. Bu heç də birinci şəxsin xarakterindən irəli gəlmir. Əslində çox mühüm məsələdir. Ya burada islahatlara, dəyişikliklərə gedəcəksən. Açığı bu da bir əlamətdir. Dövlətimizin, cəmiyyətin marağı baxımından, hətta indiki iqtidarın da strateji marağı baxımından yeganə doğru yoldur. Avtoritarizmdən demokratiyaya keçidin ən mühüm problemlərindən biri kimi biz böyük bir amnistiya məsələsini qoymuşuq ki, bu da onun tərkib hissəsidir. Bu da onun göstəricisidir ki, avtoritar rejim islahatlara getmək fikrində deyil. O məsələdə güc nümayiş etdirir. Biz də demokratik bir qüvvə olaraq öz iradəmizi, mövqeyimizi ifadə etməliyik. Bu bizim həm əxlaqı borcumuzdur, həm də siyasi mövqeyimizdir.

- Bu mövzu şərh olunarkən bir çox nüfuzlu müsahiblərim deyib ki, iqtidar məhz belə də olmalı, ölkə indiki məqamda belə yönəldilməlidir.
- Tamamilə doğru deyirsiniz. Bu bir zehniyyətdir, bir nəfərin xarakteri deyil. Yanaşma, idarəetmə, fəlsəfə formasıdır. Bir Azərbaycanda belə deyil, bütün müsəlman ölkələrinin əksəriyyətində belə hesab edilir, bu, ayrı bir mentalitetin, ayrı bir mədəniyyətin, ayrı bir sivilizasiyanın məsələsi deyil. Burada idarə olunan demokratiya lazımdır. Bizdə təsadüfən Mübarəkin heykəli qoyulmamışdı. Heç Misirdə də onun heykəli yox idi. Simvolik görünə bilər, lakin simvollar çox ciddi məsələdir. Allah insanları xəlq edəndə onları simvollarla yaradıb. Məlum oldu ki, belə deyil. O zehniyyət, o mentalitet, idarə olunan demokratiya deyilən bir siyasi mədəniyyət ki vardı, iflas etdi. Xalqları, cəmiyyətləri üçün çox dağıdıcı, sarsıdıcı üçün nəticələr verdi. Bir məsələyə diqqət çəkmək istəyirəm. Varlı iqtidarlar özlərinə bu cür yanaşmanı rəva görə bilərlər. Lakin məlum oldu ki, 132 milyard sərvətə malik Qəddafi, yaxud 80 milyard sərvətə malik Mübarək və digərləri bunu etdi. Amma bunun artıq köhnəlmiş, artıq təcrübədə doğru olmadığı sübut olundu. Əlbəttə, hər bir xalqın, cəmiyyətlərin özlərinə məxsus xüsusiyyətləri vardır. Bununla yanaşı, universal dəyərlər vardır ki, bu ərəblər üçün də, ingilislər üçün də, azərbaycanlılar üçün də eynidir. İdarə olunan demokratiya anlayışının fiasko olduğu meydana çıxdı, demokratiya ilə idarə olunan bir cəmiyyət, inkişaf modelinin doğru olduğu təsdiqləndi. İndiki Prezident Administrasiyasını rəhbərinin bəzi məqalələrinə baxsanız “Azərbaycan yolu”, “Azərbaycan modeli” ifadələrinə rast gələrsiniz. Artıq baş vermiş proseslərin bir nəticəsi də odur ki, heç kəs bu cür danışmağa, fikirlər işlətməyə cəsarət etmir.

- Siz ərəb ölkələri ilə müqayisə apardınız. Ancaq Azərbaycan Rusiya, Ermənistan, İran kimi ölkələrlə qonşudur. Belə izahlar verilir ki, yerləşdiyi coğrafi məkan da bu cür siyasətin həyata keçirilməsini tələb edir. Əks halda ölkədə anarxiya yaranar bilər və on beş-iyirmi il əvvəlin fəlakətlərini heç kim yaşamaq istəmir.
- Eynən bu ifadələr, dəlillər həmin partlayan ölkələrin, rejimlərin əsas dəlilləridir. Mən hətta Mübarəkin təsadüfən Xırdalandakı heykəlinə işarə etmədim. Bu Azərbaycan üçün də bir nümunə idi. Sübut olundu ki, bu yolda da bir nəticəyə gəlinir, lakin o cür nəticələrə . Biz istəmiriksə ki, Azərbaycanda bu nəticələr olsun, bizi bəzən stimul verib kənardan partlatmasınlar, o zaman ən ciddi mexanizm demokratikləşmə prosesidir.

- İqtidar gedənə oxşamır axı?
- Gedəcək.

- Dəqiq?
- Dəqiq.

- Nə vaxt təxminən?
- Mənim düşüncəmə görə, bu vəziyyət nə qədər tez dəyişsə, bir o qədər yaxşı olar. Yeri gəlmişkən, biz bu dəyişikliyin içərisindəyik. Əslində bu inqilab başlamışdı. Dəyişikliklər birinci növbədə zehniyyətdə, psixologiyada baş vermişdi. Xatırlayın, təxminən 2006-2008-ci illəri, birinci şəxsin adını belə çəkməyə cəsarət etmirdilər. Cəmiyyətdə belə bir fikir var idi ki, indi bir Əliyevdir, sonra başqa Əliyev, daha sonra o biri Əliyev... Hətta Milli Məclisdə, Parlamentdə açıq şəkildə deyirdilər ki, 30 il bir Əliyev olacaq, sonra o birinin yaşı çatacaq. O vaxt deyilirdi ki, filan məmurun 5 min silahlı qoçu dəstəsi var, o birinin diviziyası var, onlara necə qalib gəlmək olar. Məlum oldu ki, 100 minlərlə qoşun da, qeyri-qanuni silahlı dəstələr də davam gətirmir və qum dənəsi kimi dağılıb gedir. Əslində o zaman inqilabın ən ciddi mərhələsi baş vermişdi. Biz ona görə bu qədər optimistik. Artıq bunun cəmiyyətin siyasi təsisatlarına yansıması qalıb ki, bu da zaman məsələsidir. Cənabi Allah insanlara “yox”dan “var” etmək kimi xüsusiyyət verib. Məlum oldu ki, “yox”, heç də “var” olmaq demək deyil. O inqilab var olacaqdır. Ən yaxın dövrdə siz də, biz də onu görəcəyik.

Elbrus Ərud